Thực trạng này lại tiếp tục được đề cập tại Hội nghị báo cáo kết quả Đề án nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử – văn hóa giai đoạn 2006 – 2020 ngày 2/7/2010.

Tính đến nay, TP.HCM có tổng số 54 di tích cấp quốc gia và 91 di tích cấp TP được xếp hạng. Tuy nhiên, điều đáng lo là danh sách di tích bị xuống cấp, lấn chiếm, thay đổi nguyên trạng đang có nguy cơ trở thành “phế tích” tiếp tục dài ra. Chỉ riêng ở địa bàn Q1, trong năm di tích lịch sử đã được xếp hạng quốc gia, đã có ba di tích bị lấn chiếm, sử dụng không đúng công năng. Di tích thành lập Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội (số 88, Lê Lợi, P.Bến Thành, Q.1), được công nhận là di tích quốc gia năm 1988, nay thuộc sở hữu tư nhân. Không chỉ lối vào bị chiếm thành nơi bán quần áo và đồng hồ, di tích còn bị chủ sở hữu cho sửa chữa làm nơi sinh hoạt của gia đình. Di tích nơi thành lập An Nam Cộng sản Đảng năm 1929 (phòng 1, lầu 2, Nguyễn Trung Trực, P.Bến Thành, Q.1) được công nhận di tích quốc gia năm 1988 cũng thuộc sở hữu tư nhân, được sử dụng làm căn hộ để ở từ năm 1978. Di tích trụ sở báo Dân Chúng (số 43, Lê Thị Hồng Gấm, P.Nguyễn Thái Bình, Q.1) được công nhận năm 1988, hiện chỉ còn lại… cái bia. Di tích cũ đã bị phá dỡ hoàn toàn, biến thành một tòa nhà bốn tầng để cho thuê!?

Ngoài ra không ít di tích tuy được bảo quản tốt nhưng cũng rơi vào cảnh… “chết lâm sàng”. Tiến sĩ Vũ Khắc Chương – Hiệu trưởng Trường CĐ Văn hóa nghệ thuật và du lịch Sài Gòn cho biết:  “Việc đưa di tích đến với công chúng hiện không hề được chú trọng. Các ngôi đình ở TP.HCM – hiện có vài trăm cái, mang đậm nét đặc trưng của văn hóa Việt, nhưng gần như quanh năm đóng cửa im lìm. Nguyên nhân một phần vì thiếu người trông coi, phần sợ mất cắp. Tuy nhiên, quan trọng là người dân cũng không biết đến đình để làm gì, vì đâu còn họp làng, họp họ, lễ tiết như ngày trước”.

Nhiều di tích bị xâm hại, bị lấn chiếm như vậy nhưng công tác khắc phục vẫn không được quan tâm. Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu – Phó viện trưởng Viện  Nghiên cứu và Phát triển TP bức xúc: “Di tích Giồng Cá Vồ (Cần Giờ) được phát hiện từ năm 1998, nhưng đến nay vẫn chưa triển khai khai quật. Lò Gốm Hưng Lợi (Q.8) – di tích khảo cổ duy nhất trên mặt đất còn sót lại ở TP.HCM thì đang bị người dân lấn chiếm. Nhà cổ của cụ Vương Hồng Sển, đến nay vẫn vướng tình trạng pháp lý nên kế hoạch mở cửa cho khách tham quan vẫn nằm trên giấy”. Theo ông Nguyễn Thế Hùng – Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT-DL), nếu đánh giá về di tích bị xâm hại, thì TP.HCM và Hà Nội đang dẫn đầu cả nước. Riêng ở TP.HCM, danh mục các di tích bị vi phạm kéo dài, nhiều dự án bảo tồn lớn chưa triển khai.

Căn nhà cổ của cụ Vương Hồng Sển kêu cứu nhiều năm nhưng đến nay
vẫn chưa giải quyết xong

Đề cập đến nguyên nhân di tích bị xâm hại vẫn chưa khắc phục, theo bà Nguyễn Thế Thanh – nguyên Phó giám đốc Sở VH-TT-DL TP thì nguyên nhân sâu xa xuất phát từ tâm lý ứng xử đối với di tích cả ở người dân lẫn cán bộ quản lý văn hóa. “Về phía người dân, những di tích do tư nhân quản lý đang có tình trạng “trả giá” với Nhà nước. Với cán bộ nhà nước ở địa phương, do đất đô thị là “tấc đất tấc vàng” nên tâm lý giữ di tích bị lung lay. Có địa phương sẵn sàng tính đến phương án… hy sinh di tích như  trường hợp  Đình An Phú (Q.2), từng bị đề nghị đập bỏ xây mới, chính quyền địa phương đã cho phép. Nhờ dư luận lên tiếng, TP có văn bản ngưng lại, nhưng một số gỗ của đình cũng đã bị bán đi mất”.

Để giải quyết  tình trạng trên, ông Phạm Hữu Mý – Giám Đốc Trung tâm bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa TP.HCM cho biết, TP đã cho triển khai Đề án nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa giai đoạn 2006 -2020. Qua đó sẽ xây dựng Quy chế bảo vệ và phát huy  giá trị di tích trên địa bàn TP.HCM, xác lập Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy di tích giai đoạn từ nay đến năm 2020. TP sẽ bỏ ra trên 353 tỷ đồng để tu bổ, tôn tạo 27 di tích, trong đó có 12 di tích lịch sử, kiến trúc, khảo cổ cấp quốc gia, trong giai đoạn từ nay đến 2016. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại hiện có những di tích đang xuống cấp nghiêm trọng, cần nhanh chóng chỉnh trang, tôn tạo, nếu cứ theo lộ trình, có di tích phải chờ năm đến sáu năm nữa mới tiến hành sửa chữa e rằng lúc đó không ít di tích đã thành… phế tích.

Blogkientruc th theo Phunu