Cổ Đô nằm ven sông Hồng với truyền thống khoa bảng lâu đời. Có lẽ, cảnh đẹp nơi đây đã khiến tâm hồn người Cổ Đô nhiều xúc cảm để cho ra đời những danh nhân, thi sĩ như Nguyễn Bá Lân, Nguyễn Sư Mạnh. Làng có tự bao giờ thì những người già trong làng cũng chẳng nhớ nổi, chỉ biết theo nhiều nhà nghiên cứu, Cổ Đô là một vùng tụ cư của các cộng đồng người Việt cổ.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, lại là vùng quê nghèo, Cổ Đô quê tôi không còn lưu giữ được nhiều dấu tích thời gian qua các công trình kiến trúc như làng cổ Đường Lâm. Song, ẩn mình trong những nếp nhà hết sức bình thường ấy, ngoài 11 hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, 3 hội viên Hội Mỹ thuật Hà Nội cùng hơn 30 người đã tốt nghiệp đại học, cao đẳng về mỹ thuật, cả những người nông dân hễ buông tay cày là lại cầm lấy cây cọ để vẽ nên những bức tranh chan chứa tình yêu quê hương, đất nước.

Chúng tôi, lũ trẻ trong làng ai cũng thuộc nằm lòng câu chuyện về ông Tổ nghề họa của làng Cổ Đô – hoạ sĩ Sĩ Tốt. Ông sinh năm 1920 tại làng. Thuở nhỏ ông đã mê vẽ, vẽ từ cổng đình, cổng chùa, đến các con vật… Nhưng ngày đó, làng là vùng địch hậu, sợ con mình bị liên lụy bởi những bức tranh mà cụ thân sinh ra Sĩ Tốt luôn phải xé bỏ các tác phẩm đầu đời của người hoạ sĩ nổi tiếng này.

Sau đó ông đi bộ đội, được học trường Cao đẳng Mỹ thuật VN (nay là trường Đại học Mỹ thuật HN) do danh họa Tô Ngọc Vân trực tiếp giảng dạy. Và Sĩ Tốt đã trở thành một trong những họa sĩ tài danh của nền mỹ thuật VN. Các tác phẩm của ông như “Bế Văn Đàn lấy thân làm giá súng” đã tham gia Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1954, “Em nào cũng được học cả” đoạt giải Nhì tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1958, sau này được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật tại Matxcơva. Với những đóng góp đó, ông đã được giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

Sống bình dị, gần gũi nên họa sĩ Sĩ Tốt được nhiều người dân trong làng quý mến, tìm đến ông, xem ông vẽ và nói chuyện về tranh. Thấy nhiều người có niềm say mê hội họa, Sĩ Tốt đã hết lòng truyền dạy miễn phí cho họ. Từ các lứa học trò của ông, nhiều người đã trở thành những họa sĩ nổi tiếng như Sĩ Thiết, Ngô Bình Thiểm, Giang Khích, Sao Mai, Trần Hòa… Còn tôi, cũng có may mắn được ông dạy vẽ trong những ngày sức khỏe còn dẻo dai, nhưng vì không có năng khiếu hội họa, nên đành rẽ theo một con đường khác.

Ba người con trai của Sĩ Tốt cũng đều nối nghiệp cha, trong đó, họa sĩ La Vuông là người gặt hái được nhiều thành công hơn cả. Đây cũng là họa sĩ nổi tiếng nhất trong thế hệ họa sĩ thứ ba của Cổ Đô gồm Hoàng Việt, Nguyễn Huy Khôi, Hoàng Liệt, Nguyễn Đức… Vợ chồng họa sĩ La Vuông đã xây dựng bảo tàng Sĩ Tốt và gia đình theo ước mộng của Sĩ Tốt lúc sinh thời để trưng bày tác phẩm của cả gia đình hoạ sĩ.

Thật tiếc, sau mấy tháng xa quê, tôi trở về thì được biết họa sĩ La Vuông – người con trai cuối cùng của ông bà Sĩ Tốt – đã ra đi được bốn tháng. Đây là mất mát vô cùng to lớn đối với cụ bà Nguyễn Thị Mộc, vợ họa sĩ Sĩ Tốt. Năm nay bà Mộc đã 87 tuổi, cứ lặng người đi trong không gian trống trải. Tuy vậy, khi được hỏi về truyền thống của gia đình, bà lại sáng lên niềm tự hào vì các thế hệ con cháu của họa sĩ Sĩ Tốt vẫn vững tay với cây cọ.

Thế hệ họa sĩ trẻ của làng tuy chưa thành công được như cha ông, nhưng mỗi người đều mang trong mình lòng quyết tâm giữ vững truyền thống của làng. Vì vậy, nhiều người đã trở thành thầy giáo dạy vẽ để truyền tình yêu hội họa đến với các em học sinh. Thầy giáo Nguyễn Thế Luân là người đã hơn chục năm nay đào tạo, phát huy những tài năng hội họa trẻ tuổi của làng Cổ Đô. Anh được họa sĩ Sĩ Tốt dậy từ khi còn rất nhỏ với những điều cơ bản đầu tiên của hội họa. Sau này, khi ông già, yếu thì anh không được học nữa.

Nhưng tài năng, đức độ của cụ Sĩ Tốt vẫn là điều anh khâm phục và canh cánh trong lòng. Lớp học của anh cũng như lớp của thầy Việt, thầy Khôi… không chỉ có những học trò trong làng mà còn có con em của các làng, xã khác tìm đến học. Số tiền ít ỏi các em đóng góp hàng tháng chỉ đủ để mua màu, giấy, bút cho các em học vẽ. Tuy vậy, dù nắng hay mưa, dù trên cánh đồng, trước cổng đình, trên đường làng hay bên dòng sông Hồng cuộn đỏ phù sa, thầy và trò đều miệt mài với niềm say mê hội họa của mình. Nhìn thấy niềm say mê ánh lên trong mắt các em, tôi tin rồi Cổ Đô sẽ lại có những họa sĩ tên tuổi đóng góp cho nền mỹ thuật Việt Nam sau này.

Blogkientruc th theo Chuteu theo anninhthudo.vn